prativaepal.com

स्मरणः

नयन्द्र चेम्जोङ्ग
मौनावुधुक ३ धनकुटा
हालः तेल अभिव इजरायल ।
मोड

उहिल्यै जंगबहादुर राणाको शासनकालमा एक जना सारै घुस्याहा सुब्बा रहेछ जनता जनार्दनलाई घुस लिएर हैरान पारे पछि धेरै पीडित प्रजाहरु मिलेर सुब्बालाई कारवाही गर्नु पर् यो भनी श्री ३ महाराजाका विन्ति विसाएछन । श्री ३ महाराजाबाट पनि प्रजाको चाहना मुताविक प्रजालाई त्यो सुब्बाको घुस आतँकबाट मुक्त दिलाउन राती तारा गन्ने काममा खटाई दिएछन आज्ञा मुताविक सुब्वाले तारा गन्न थालेछन सुब्बा त जनताको घरको वरि परि घुम्दै आकाश तिर हेर्दै घरको धुरी तिर हेर्दै घरको धुरीले तारा छेल्यो घरको धुरी भत्काउन पर् यो भन्दै जनताको घरको धुरी भत्काउने आदेश पो दिन थाले पछि सुब्बाले त्यो ठाउमा पनि घुस खाएरै छाडेछन त्यही धुस्याहा सुब्वाको झझल्को दिने जिल्ला प्रशासन कार्यालय धनकुटामा ०४२÷४३ साल तिर एकजना पाँडे थरका मुखिया थियॊ नागरिकता लिन आउने मान्छेहरुलाई कसरी ठग्नु पर्छ भन्ने कुराको राम्रो खुवी भएको मान्छे । यो पँतिकार नागरिकता लिन वसेको तीन दिन भै सक्यो अफिस सुरु भए पछि मेरो कागज सवै भन्दा पहिले राख्थ्यो अन्तिममा सहि गर्ने वेलामा चाहि टेवल मुनी घुसारेर जाँदो रहेछ । बेलुकी दाईको डेरामा गयो बेला सम्म कार्यालय बसिनस भनेर दाई जंगिने ! हुँदा हुँदा कागज पेशेको चौथो दिन मात्र दाई आफै अगाडि वसि दिएर मात्र नागरिकता लिन सके दाईको साथीको नाताले घुस चाहि दिन परेन त्यति खेर त्यो मुखिया पाण्डे निकै ठूलो मान्छे होकी जस्तो लागेको थियो मलाई त्यसको सास्तीले हैरान भए पछि जव नागरिकताको प्रमाण-पत्र मेरो हातमा पर् यो बदलाको भावमा अठोट गरे ूयसको जस्तो सि डि ओ कार्यालयको जागिर म पनि कुनै दिन खाएर नै छाड्छु ।ू
ूतेरो सवै दाजुहरु पखेटा उमि्रएर उडेर गए काखमा रहेको त एउटा थिइस् तेरो पनि अव पखेटा पलायो तेरो दाजुहरुजस्तै उडेर गएको गएकै चै नगर वेला वेलामा मेरो मुख हेर्न भए पनि आउदै गर हैू बोल्दा बोल्दै अवरुद्ध भएको गलालाई खुल्ला गर्दै साठीऔं वसन्त पार गरी सकेकी मेरी वृद्धा आमाले आफ्नो कोख मध्यकै कान्छो छोराको विदाईमा मेरो कपाल सुम्सुम्याउदै जव हिक्का छाडेर आशु झारेकी थिइन अली पर यि सवै कि्रयाकलाप हेरी रहेका मेरी ठूली दिदी पनि भाइसंग हुन गइ रहेको विछोडको पिडाले घोप्टो परेर रुन थाले पछि त जन्म दिने आमाको यत्रो फराकिलो चौडा मनको छातीमा म विलिन भए त्यो दर्दनाक असहज माहौललाई सहज वनाउने क्षमता नै म संग कहाँ थियो र छोराको मन न हो मातृत्व एवं भातृत्वको भावनाले म पग्लिए म हारे गले र म पनि एक्कासी भक्कानीए । आमाको त्यो वियोगान्तीक पिडाको मलिन र उदासी अनुहार हेर्न सकिन र म पनि झोला वोकेर आसु पुछ्दै वाटो लागे । घरबाट अलि माथि एउटा तुनीको रुख छ त्यही रुखको फेदमा पुगेर फर्केर हेरे आमा र दिदीले आशु पुछ्दै हातको इशाराले राम्रो संग जा र छिटो जा भन्ने संकेत गरी रहनु भएको थियो आमा र दिदीको मनमा छोरा र भाइको विदाईको माहौलले पिडा दिइ रहेको थियो र त्यो माहौल चाडो भन्दा चाडो अन्त भएको हेर्न चाहन्थ्यो होला सायद । म त झनै अनियन्त्रीत भए आफूलाई सम्हाल्न नै सकिन आमा र दिदीको मायाले म पनि डाको छोडेर बेस्कन रोएँ ।
उमेरले विसौ वसन्तको पालुवामा मुनाहरु हुर्किने सुरसारमा भए पनि व्यवहारिक रुपमा अपरिपक्क लक्ष्यहिन र कच्चा केटो म लोकसेवा आयोग धनकुटाले जिल्ला प्रशासन कार्यालय संखुवा-सभाको राजपत्र अनंकित तृतीय श्रेणीमा सिफारिस गरे पछि म भित्र एक्कासी वेग्रल्ती समस्याहरु तथा जिम्मेवारी थपिएको थियो । समस्याहरु मध्य पनिको मूल समस्या भनेको म आफै थिए । झोला वोकेर जागिरको लागि घर त त्यागे तर सधै अभिभावकहरुको छत्र छहारीमा हुर्किएको म हरेक जिम्मेवारीहरु आफै वहन गर्नु पर्दा वेला वेलामा आफूले आफैलाई अनियन्त्रीत भएको महसुस गर्थे । नयाँ ठाउ आफुले आफैलाई कसरी परिस्थिति र वातावरण अनुसारको आकारमा समाहित गर्दै लाने हो थाहा थिएन । घरबाट हिडेको दिन म धनकुटा वजार आए साइला दाजु हुनुहुन्थ्यो भर अभर सवै उसैको थियो खांदवारी कहाँ हो कति टाडो छ जुन ठाउको वारेमा म अनविज्ञ नै थिए एक दिन धनकुटामा वसे पछि भोली पल्ट विहानै खांदवारकिो लागि प्रस्थान गर्नु पर्ने भयो । हामी दाजुभाइ संगै गाडि चड्यौ हिले सम्मको लागि । मलाई चाही दाईले नै खाँदवारी सम्म नै पुर् याई दिने हुन्थ्यो भन्ने मनमा चाहि लागेको थियो नै । पुर्वााचलको सदरमुकाम धनकुटा वजारको सिरको टोपीको रुपमा ढल्किएको प्रतित हुने यो सुन्दर सानो वजार हिले सधै डाफेको कल्कीझै धनकुटाको वर्तमान र भविष्य सितको सितलताको छहारी वनेर वसेको छ । जसरीे डाफेको सुन्दरतामा कल्कीको वखानको साध्य छैन त्यसरी नै हिले वेगरको धनकुटा पनि अपाङ्ग हुनेछ चाहे त्यो गीत संगितको क्षेत्रमा होस या चाहे रमणीय यात्राको । हिलेको रमणियतासंग धेरै वेर लठ्ठिन पाएनौ हामी किनकीे गन्तव्य त्यो थिएन हाम्रो । खाना खाए पछि एक जना खार्डेपमा काम गर्ने तामाङ्ग दाई संग भेट भयो हिलेमा नै । उसैको जिम्मा लाई दिनु भयो दाईले खाँदवारी सम्मनै पुर् याई दिने वाचा गराएर । हिलेमा पनि दाजुसंग मन अमिलो वनाउदै बिदा भए पछि त म झनै एक्लिए । त्यतिखेर मैले आफूलाई नितान्त एक्लो महसुश गरेको छु । त्यही पराई दाईको सहयात्री भएर खाँदवारीको यात्रा सुरु गर् यौ हिले बाट । हिलेको सितल मौसमलाई दाउमा राखेर हामी पाख्रीवास डिकुरे घोलीखर्क दियालेर भैसे हुदै अरुणको गडतिर माङमाया दोभान झर् यौ । आषाडको महिना गर्मीको मौषम गडतिरको बाटो अझ नौलो यात्रा होस अरु के ने चाहियो र । आगोको भुप्रोमा जिउदो माछा उफ्रे जस्तै उफ्रदै उफ्रदै लेगुवा बेलटार चानुवा र सुर्तिवारी सम्मको संघर्षमय यात्रालाई टुङग्याएर त्यो दिनको यात्रा थाती राख्यौ । हामी त्यही नै वास वस्ने तरखरमा लाग्यौ मैले अभिभावकविहिन भएर नौलौ ठाउमा रात विताएको प्रथम अनुभव थियो त्यॊ प्रत्येक घण्टाको यात्रा अवधिमा खाँदवारी पुग्न अव कति छ खाँदवारी कस्तो छ धनकुटा भन्दा ठूलो छ गाउ हो की शहर हो यो नदीमा माछा कत्रो कत्रो होला म त्यो दाई लाई यस्ता अर्थहिन कुराहरु सोधेर झर्को लगाई रहेको हुन्थे उ पनि बोल्न अल्सी नलागे सम्म जवाफ दिन्थे दिक्क लागे पछि दुरी अलि फराकिलो वनाएर हिड्ने गथ्र्यो । तोक्मा र ढाकरमै आफ्नो रोजी रोटीे र भविष्यको संसार देख्ने ती खाम्लिङ्गे ढाक्रे दाजुहरुलॆ हल्का अश्लिल मिसाउदै गाएको हाक्पारे गीतमा विश्वकै गहिरो अरुण उपत्यकालाई नागवेली आकारमा फन्को मार्दै शान्त र अविरल बग्ने त्यो अरुणले आफ्नो सुसेलिएको आवाजबाट ढाके्र दाजुहरुको हाक्पारे गीतमा संगितकमय झंकार गुिाजएको प्रतित हुन्थ्यो । हामी पनि गडतिरको प्रचण्ड गर्मीमा ढाक्रे दाजुहरुको हाक्पारे भाकामा गाइएको जुहारी संगै रौसिदै रौिसंदै गन्तव्यस्थलको यात्रालाई छोट्याउदै थियौ । सुर्तिवारीको कटेरे लजमा एक रातको आरामदायी रात्री विश्राम पछि दिउसोको प्रचण्ड घाम छल्नकै लागि भनेर नै विहान २ वजे नै हामीले हाम्रो यात्रालाई अगाडि वढायौ । रातभरी घनघोर वर्षा भएको छ हिजो सम्म शान्त अरुण आज वहुलाएको छ आफ्नो छेउ किनारामा साक्षी भएर वस्ने झार जंगलहरुलाई आज अरुणले कुनै दया गरको छैन उ निष्ठूरी भएको छ उ पलापिएको छ । सुर्तिवारी देखी करिव आधा घण्टाको दुरीमा एउटा खोला छ पिलुवा खोला अलि सन्की स्वभाव छ त्यसको । भावना वुझेर मात्र पौठें जोरी खेल्नु पर्छ त्यो संग । धेरैको हत्या गरेको छ त्यसले कसैलाई नावालक भन्दैन नत कसैको नाता केलाउन नै जानेको छ धेरैलाई टुहुरा वनाएर निरंकुशताको राज गर्ने गर्छ वेलाबेलामा । अध्याँरो रात केही वेर अगाडि मात्र परेको मुसलधारे वर्षाको तुस अलि अलि बाँकी नै रहकोले आकाशवाट झरेको सिमसिमे वर्षा र नदी किनारामा दिसाहिन गन्तव्यमा वहकिएका हुसुहरुको निष्पट्ट अन्धकारलाई चिर्ने हाम्रो यात्राको सहयोगी वनेको थियो एउटा टर्च लाइट । त्यसैबाट निक्लिएको मधुर प्रकाशको साहारा लिदै हामी अन्धकारलाई चिर्दै अगाडि वड्यौ । त्यो कालो अधेंरी रात हामी पनि भरखरको जवान उर्लदो वैश त्यो मातिएको पिलुवा भन्दा कम थिएनौ । मेरो खोला नाला संग कहिल्यै सुमुधुर सम्वन्ध हुन सकेको छैन । टर्च लाइटको साहाराले दुस्मनको आकार नियाल्न खौज्यौ दुइ पाइला मात्र अगाडि वढेको भए त्यही दुइ पाइला नै हाम्रो जीन्दगीको आखिरी पाइला हुने रहेछ । यात्रालाई थाती त राखेनौ आधा घण्टाको दुरी खोला किनारै किनार आए पछि पुल रहेछ त्यसैको सहाराले पिलुवाले कोरेको सिमानालाई नाघ्यौ ।
पिलुवा माथिको बिजय प्राप्ती पछि खहरे रातमाटे धारापानी सातटारे हुदै सभाया दोभानको रमणिय क्षेत्रको दृष्यालोकन गदै सभाया उत्तर लागे पछि कत्ले भाज्याङ्गमा बटुवाहरुको सत्कारको लागि वनाईएको काठको फलैचामा लम्पसार परेर अरुण र सभाखोला बाट आएको चिसो सिसर्िरे सितल हावाको आनन्द भरपुर रुपमा लियौं । धपक्कै वलेको प्रचण्ड गर्मीको रापमा रापिएर कत्ले भाज्याङ्गको सितल छहारीका विश्राम लिन पाउदाको क्षण जुन सुकै यात्रीहरुले पनि आफ्नो कष्टकर यात्राको पिडालाई भसक्कै भुल्ने रहेछ । तुम्लिङ्गटार खाँदवारीको लागि भनेर भित्रिने प्रत्येक पाहुनाहरुको लागि यो कत्ले भाज्याङ्गले नयाँ दुलही झै हर समय सत्कारको लागि समर्पित भएकी हुन्छे । नेपालका प्रसिद्ध टारहरु मध्यको पनि यो तुम्लिङ्गटार सैयौ वर्ष पहिले अरुण र सभा को मिलन पछि कलान्तरमा गएर यि दुइ नदी तथा खोलाले आ-आफ्नो गन्तव्य पहिलाउदा वन्न गएको यो विशास फाँट साच्चै नै फराकिलो छ । यो फाँटले आफ्नो छातीमा समय समयमा एभ्रो तथा लगातार ट्वीनेटर विमानहरु अवतरण गराएको पनि दशकौ भइ सकेको छ । झण्डै दुइ घण्टाको यात्रा पछि मात्र हामीले तुम्लिङ्गटारलाई विदाई गर् यौ । हामी जती जति माथि जान्थ्यौ उति उती हामी तुम्लिङ्गटारको रमणीय दुष्यावलोकनले हामी उत्तेजित हुन्थ्यौ सालडाडा मलामी चौतारा हुदै ढुङ्गेधाराबाट तुम्लिङ्गटार तिर फर्केर हेर्दाको त्यो मनमोहक दुष्यले कुन चाही प्रकृति पे्रमीको मन प्रफुल्ल नहोला र । दुइ दिनको यात्रा पछि हामी खाँदवारी पुग्यौ ।
जागिरमा नियुक्ति भए पछि जीवनले नितान्त नौलो मोड लिएको छ । सरकारी जागिर को महत्वै खासै मलाई थाहा थिएन । मैले आफूलाई कुनै नौलो जिम्मेवारीको वोध सम्म गरेको पाईन । जिल्ला प्रशासन कार्यालय सुरक्षा निकाय भएको कारणले त्यहाँका हरेक कि्रयाकलापहरु अत्यन्त गोप्य तवरले हुने रहेछ । पाचायती शासन व्यवस्था प्रतिवन्धीत दलहरुको नियन्त्रण तथा दमनको लागि अत्यन्त डरलाग्दा निर्णयहरुको निर्णय तथा कार्यन्वयनहरुको लागि आदेश तथा अध्यादेशहरुको परिपत्र हुने गरेको रहेछ । म नयाँ एवं अनुभवहिन कर्मचारी म प्रति यस्ता कुराहरुमा पुरै अनविश्वासको कि्रयाकलाप प्रतित हुन्थ्यो म प्रति । झण्डै दुइ वर्ष सम्म मैले कार्यालय प्रतिको विशेष जिम्मेवारी पाउन सकिन न त मैले कुनै कार्य क्षमताको प्रभावकारी प्रगति नै गर्न सके । २०४४ सालको हिउद महिना तिर तत्कालिन राजा वीरेन्द्रको पूर्वााचल सवारी भएको थियो । मैले गते महिना विसे्र पौष माघ महिना जस्तो लाग्छ । खाँदवारीमा पनि राजाको सवारी हुने भएकोले राजाको भ्रमण सफल पार्नको लागि भव्य रुपमा तयारी हुन थाल्यो । सुव्यवस्थीत शान्ती शुरक्षाको लागि हाम्रो अग्रज ओहोदा प्राप्त कर्मचारीहरु रातदिन सवारी सुरक्षा प्रवन्धको लगि मिटिङ्ग भेटघाटहरु भइ रहन्थे । शुरक्षा निकायमा पनी तालुकी अड्डा परेको कारणले गर्दा हरेक विषय वस्तुहरुमा अलि सम्वेदनसिल नै हुनु पर्ने परिपाटी थियो । सवारी कार्यक्रममा हामी सवै जनाले राष्ट्रिय पोषाक नै पहिरिनु पर्ने उर्दी भएको कारणले गर्दा सवारीको दिन राती दुइ वजे नै उठेर हामी सवारी स्थल तिर लाग्यौ सवै जना कर्मचारी साथीहरु । म संग दौरा सुरुवाल थिएन तर एक जना चिनजानको तत्कालिन चेपुवा गाउँ पाचायतको उप प्रधान पाच गोवा ज्याम्याङ्ग सिङ्गे उसैसंग एकजोर दौरा सुरुवाल मागे एक दिनको लागी र पहिरे । जीवनमा कहिल्यै दौरा सुरुवाल नलगाएको त्यो पनि पराई मान्छेको दौरा सुरुवाल लगाएर नै राजाको दर्शन भेट त हैन सवारी स्थलको सुरक्षा तथा रेखदेखको लागि खटिनु पर् यो । म जिल्ला प्रहरी कार्यालयको प्राङ्गणमा परेको कारणले गर्दा राजा वीरेन्द्र सवारी तथा प्रश्तुत कुनै पनि कार्यक्रमहरु अवलोकन गर्न त पाईन कार्यक्रम सिद्धन लागे पछि भने राजा वीरेन्द्र तथा रानी एश्वर्य प्रहरी कार्यालय हुदै फिर्ति सवारी हुने भएकोले हामी उक्त स्थलको दरो रेखदेखमा लागि नै रह्यौ मलाई अझै पनि थाहा थिएन कि मलाई त्यो ठाउमा किन खटाइएको छ भनेर । राजा सवारी भएको जानकारी चाही नजिक नजिकै जयजयकारको आवाज सुनिदै आएकोले थाहा पाइ सकेको थिए । राजा नजिकै आइ रहेको भान मानिसहरुको हाउभाउले नै थाहा पाउन सकिन्थ्यो । अचानक नजिगैको सवैजना मान्छेहरु धनुष्टण्कारको शैली राजारानीलाई घोप्टो परेर दर्शन गर्न थाले सवै जना निहुरिएको देखेर मैले पनि चोरी दाउले हेर्ने वितिकै झल्याक झुलुक रुपमा एकजना दौरा सुरुवाल र कोट लाएको मान्छेलाई देखे हतारमा मैले पनि उसैलाई निहुरिएर नमस्कार गरे मलाई कता कता भ्रम पर् यो मैले फोटोमा हेरेको राजा र त्यो फोटोको अनुहार कता कता मेल नखाई रहेको हो कि जस्तो लागि रहेको थियो तर जस्को लागि भए पनि मैले निहुरिएर नमस्कार गरी सकेको थिए । सवै जना मान्छेहरुले झै मैले पनि उठेर हेरे राजा त त्यस पछि मात्रै आए र मैले फोटोमा देखेको राजा र आखाँले देखेको राजामा त्यति खेर मात्रै मेल खाएको थियो । अव मलाई कौतुहलताको विषय यो भयो कि त्यो मैले धनुष्टङकारको शैलीमा नमस्कार गरेको मानिस को थियो पछिमात्र थाहा पाए कि त्यो व्यक्ति त तत्कालिन सवारी मन्त्री पशुपति शम्सेर जवरा रहेछ । केही क्षणको आगमन पश्चात नै राजारानीको फिर्ति सवारी भयो त्यस पछि मात्रै मलाइ थाहा भयो कि राजारानीलाई आवस्यक परेको खण्डमा भनेर म वसेको छेउमै पाकेको सुन्तलातकेा वोरा राखिएको रहेछ त्यसैको सुरक्षार्थ खटाइएको रहेछ त्यो पनि दौरा सुरुवालको पहिरनमा ।

२०४६ सालको प्रजातन्त्र पछि कार्यालयहरुको काम गर्ने शैली र परिपाटीमा आकाश जमिनको फरक पाए मैले । हरेक कुराहरुमा अनुसन्धान विश्लेषण खुतिनिती दलिए विचार आदि कुराहरुको बारेमा सारै झाझटिलो अनुसन्धानीय प्रणाली प्रथाको कारणले गर्दा सर्व साधरणहरुले राज्य सयन्त्रको सेवाबाट खासै उपलव्धीमुलक सेवा लिन सकिरहेको थिएन । प्रजातन्त्र पछि कार्यालयको काम वाडफाडको सेरोफेरोमा मैले पनि कानून शाखा सम्हाल्ने मौका पाएँ । एक युवक नया जिम्मेवारी काम गर्ने जोश र जाँगरका साथ म कामको जिम्मेवारी लिएर अघि वडे पाचायति कालमा जुन किसिमको ढिलासुस्तीको परिपाटी थियो त्यो भन्दा अत्यन्त फरक ढंगले हामी अगाडि वढ्यौ । अर्ध न्यायिक न्यायालयको हिसावले पाएको सवै मुद्धाहरुके सुरु जाहेरी फैसला तथा कार्यान्वयन गर्ने कार्यहरु लगायत अन्य कुनै पनि अनुसन्धानात्मक कार्यहरुमा मेरो सकि्रयतामा अत्यन्तै छिटो र छरितो ढंगले कामहरु फछ्यौट गर्न थाल्यौ यति सम्म कि वर्षमा विस पच्चिस वोटा सम्म मुद्धाहरु शुरु कारवाही र किनाराको लागि दुइ वर्ष वा सो भन्दा वढी सम्म लम्बिने परिपाटी रहेकोमा मुद्धाको अनुसन्धान तथा कार्यविधिको मामलाहरुमा सहि न्याय दिनु मात्र न्याय हैन छिटो न्याय दिनु पनि न्याय हो भन्ने सिद्धान्तका आधारमा कुनै पनि अभियुक्तलाई तेस्रो वा चोथौ पटकको तारेखमा नै निर्णय दिने परिपाटीहरुको सुरुवात भए पछि त सर्वसाधारणहरुले अन्यन्त राहत महशुस गरेको अनुभव गरेको छु । जिल्ला प्रशासन कार्यालय अर्ध-न्यायिक निकाए भयता पनि यसको कानून शाखामा कार्यरत कर्मचारीहरुमा कानूनी अध्ययन तथा ज्ञानको अभाव हुनु अप्नाइएका कार्यविधिहरुमा सैद्धातिक तथा प्राविधिक रुपले त्रुटीपूर्ण हुनु स्वयं निर्णय कर्ता समेत कानुनी अध्ययनको अभाव हुने भएकोले गर्दा अधिकांश अर्ध-न्यायिक निकायहरुबाट भएको निर्णयहरु वदर हुनु नै यसैका परिणाम हुन । यसै सिलसिलामा प्रत्यक क्षेत्रको पुनरावेदन अदालतको मूख्य न्यायधिसले आफ्नो न्यायिक तथा अर्ध न्यायिक निकायहरुको निरिक्षण गर्ने परिपाटी छ त्यसमा म द्धारा सिर्जित मिसिल तथा कार्यविधिमा तयार पारिएको कागजातहरुको कानून सम्मत लेखन शैलीबाट प्रवाभित भएर पूर्वााचलका सोह्र जिल्लाहरुमा सवै भन्दा उत्कृष्ट भन्दै तत्कालिन माननीय मुख्य न्यायधिश केदारनाथ आचार्य लगायतको टालीले दिएको धन्यवाद तथा हौसलाले म प्रति काम गर्ने जोश र जाँगर अझ दरो भएर आएको थियो । एउटा मुद्धाको शुरु अभियोग पत्रदेखि लिएर फैसला कार्यान्वयन सम्म जे जस्ता कार्यविधिहरु अपनाइन्छ यसलाई दुरुस्त राख्नको लागि म आफू स्वयं कानूनको विद्यार्थी भएकोले गर्दा पनि थोर बहुत बल मिलेको अनुभव गरेको छु । मैले आफूले काम गरेको अवधीमा छपन्न वोटा मुद्धाहरुको शुरु कारवारी किनारामा एघार वोटा मुद्धाहरुको मात्र पुनरावेदन पर्नु र परेको पुनरावेदन माथि पनि शुरु कारवाही किनारा नै सदर हुनुले पनि म आफुलाई कार्यविधि कानूनको परिप्रेक्षमा छोटो अवधिमा नै मैले प्राप्त गरेको अनुभव र ज्ञानलाई मैले मेरो जीवनकै सकारात्मक पक्षको रुपमा लिएको छु ।

जागिर अवधिमा योजनाहरुको निरिक्षण तथा अनुसन्धानको लागि धेरै पल्ट विशेष प्रहरीको टोलीको रुपमा हिड्ने क्रममा सधै सधै हामी सहयात्री हुन्थ्यौ ई। गजेन्द्र श्रेष्ठ । त्यस्तै क्रममा हामी एकपल्ट जिल्लाको उत्तरी क्षेत्र भोट खोला हटिया चेपुवा च्याम्ताङ किमाथाङ्का क्षेत्रका घोडेटो वाटोको निरिक्षणको लागि भनेर गयौ । दुर्गम र विकटताको अनुभवको लािग पनि यो क्षेत्र भ्रमण गर्नै पर्ने क्षेत्र हो । यो क्षेत्र जिल्ला कै सवै भन्दा अविकसित अशिक्षित पिछिडिएको क्षेत्र हो लाग्छ यो क्षत्रको अवलोकन गर्ने हो भने नेपालका सुगम क्षेत्रभन्दा पनि सैयौ वर्ष पछाडि परेको छ यो क्षेत्र । यहाका भोटे जातीहरुको रहन सहन र संस्कार हेर्ने हो भने वास्तविक नेपाली समाजको धरातलमा आउन पनि दशकौ वर्ष कुर्नु पर्नेछ । जीवनमा कहिल्यै ननुहाउने अन्नपात पढी मात्रामा उव्जनी नहुने वर्षेनी वच्चाहरु जन्माउने भएको कारणले गर्दा जंगली गिठ्ठा कन्दमुलहरुको परिकारले जिविकोपार्जन गर्नु पर्ने लोग्ने मानिसहरु भन्दा पनि वढी महिलाहरु नै कामकाजी हुनु पर्ने खानाहरुमा प्राय कन्दमुलबाट वनेको ढेडो रोटीको खानाको प्रचलन भएको थोरै उत्पादन भएको अन्न हरु पनि जाँड रक्सी बनाउनमा नै प्रयोग हुने भएकोले समाजमा व्याप्त अशिक्षा सामाजिक कुरीति आदिको कारणले गर्दा यो क्षेत्रमा प्रवेश गरे पछि नै कुनै नौलो संसारमा प्रवेश गरे जस्तै अनुभव हुन्थ्यो । नेपालकै सवै भन्दा थोरै जनसंख्या भएको किमाथाङ्का २०४५-०४६मा १५० को हाराहारीमा मात्र बहुपति प्रथामा आधारित संरचित समाज संगोलका सवै दाजु भाइहरु सवैले एक जना मात्र श्रीमती राख्ने परम्परा हाम्रो लागि नितान्त नौलो र अनौठो भान प्रतित हुन्छ । आफ्नो श्रीमती त के साधारण मायापृति वसेको चिनजानको केटी साथीलाई कसैले आखाँ मात्र मार् यो भने पनि ज्यान लिने दिने असभ्य र असहय हाम्रो नेपाली पुरुषबादी समाजको लागि किमाथाङ्काको पुरुष शेर्पा समुदायले जस्तै नारीवादी भनाउदा पुरुषहरुको लागि पनि एक पटक सोच्नु पर्ने अवस्थाको परिस्थित श्रृजना गराउने छ । परिवन्धले गर्दा धरैको आफ्नो कान्छो श्रीमान जेठो श्रीमान पट्टीको छोरा छोरी भन्दा पनि सानो उमेरको हुन गएको वाध्यताहरु रहेछ । जे होस सबै श्रीमानहरुलाई संगै नराखी कसैलाई भेडा खर्क कसैलाई शहर तिर र कसैलाई आफु संगै राखेर श्रीमानहरुको कार्यक्षेत्र विभाजन गरि दिने र जन्मिएका बच्चाहरुहरुको वाबु पत्ता लाई दिने काम पनि श्रीमतीले गर्दा रहेछन ।

मेरो जीवनको पूर्वाद्र्धको धेरै लामो समय संखुवा-सभाकै सेरोफेरो रहन सहन उकाली ओराली भाज्याङ्ग चौतारीको भिर पाखा पखेरामा समर्पित भएकोले यो जिल्लासंग मैले मेरो जीन्दगी भरी नै भावनात्मक सम्वन्ध रहि नै रहने छ मैले धेरै नै नजीकबाट यो जिल्लालाई नियाल्ने मौका पाएको छु प्रत्यक वस्ती वस्ती गाँउ गाँउ र खोलानाहरु चहारेको छु । हरेक वस्तीको सामाजिक परिवेश संग घुलमिल गरेको छु साच्चै भन्ने हो भने मेरो लागि यो जिल्लाको वस्तीहरु पराई वस्ती भए पनि मैले रैथानेको उपमा पाएको छु । कानून शाखामा कार्यरत कर्मचारी भएको नाताले जिल्लाबाट प्रतिनिधित्व गर्ने राष्ट्रिय व्यत्तित्व देखी लिएर कनिष्ट ब्यक्तित्व सम्म घुलमेल र सहवास उठवस भएको नाता सम्वन्धले गर्दा धेरै साथीसंगीहरुको प्रीय भएर रहेँ । दाम नभए पनि मान सम्मान इज्वत र माया वेसरी पाएको थिए जिल्लावासीहरुबाट ।

राष्ट्रको सम्पूर्ण कर्मचारी तन्त्र नै भ्रष्टाचारले जेलिएको वेला प्रजातन्त्रको आगमन पश्चात पनि सर्वसाधारणहरुले सरकारी कामको झाझटिलो प्रथाबाट उन्मुत्ति नपाई रहेको वेला दुइचारवोटा अपवादवाहेक अन्य शाखाहरुवाट पनि सर्वसाधारणहरु पिडित भएको गुनासोहरु कहिल्यै पनि सुन्न पाएनौ । अझ भनौ ०५०-५२ को काल त साच्चै भन्ने हो भने निष्पक्ष स्वच्छ चुस्त न्याय प्रशासनको लागि त स्वर्णीम काल नै भने पनि हुन्छ । यसकालको नेतृत्वकर्ता हुनु हुन्थ्यो प्र जि अ शुशीलजँगवहादुर राणा । मेरो निजामती सेवाको कार्यअवधिको अनुभवमा वहाँ जस्तो स्वतन्त्र निश्पक्ष निडर र सही प्रशासक राज्यले विरलै मात्रै पाएको हुन्छ । वहाँजस्तो स्वच्छ निष्कलँक प्रतिभावान व्यत्तिसंगको सहकार्यमा मलाई वहाँले गरेको विश्वास र माया मेरो जीवनकै अमुल्य सम्पत्ति सम्झेको छु आफ्नो कार्यालयमा मात्र हैन जील्ला भरीका अन्य कर्मचारीहरुको छड्के जाँच तथा भ्रष्टाचार उन्मुलनको लागि पनि मलाई वारम्वार सहयोगी वनाएर साथै हिडाउनु हुन्थ्यो । कार्य क्षमताको मूल्याङकनको आधारमा कार्यालय प्रमुखहरुको प्रीय पात्र हुदा शक्ति र महत्वकाँक्षाले यती उन्मत्त हुइदो रहेछ म पनि झण्डै झण्डै अनियन्त्रीत भै सकेको थिए ।

देखावटी नजरमा मेरो जागिरे जीवन रहर लाग्दो नै भए पनि आर्थिक रुपमा म सधै असन्तुष्ट नै रहे मैले कमाएको तलवले हामी परिवार कहिल्यै सन्तुष्ट भएनौ । आर्थिक रुपमा सधै अभावै अभाव रह्यो सानो जागिर वढ्दो महँगी हुर्कदो पारिवारिक परिवेष आफ्नो फुर्मासिलो स्वभाव आदि कारणले गर्दा जागिर र मेरो सामु उभिएको परिस्थिति मेरो लागि चुनौती भै सकेको थियो । मैले जे देखे जे निर्णय गरे त्यो सहि थियो वा गलत जुन प्रश्नको जवाफ म संग आज दशकौ वर्ष पछि पनि अनुत्तरित छ । मैले जागिर छोडेर विदेसिने प्रण गरे । वर्तमान र जागिरको महत्वको वारेमा दसा्रउदै मेरा धेरै शुभेक्ष्ाक साथीहरुले जागिर कुनै हालतमा पनि नछाड्न सल्लाह दिए यति सम्मकी जागिरे जीवन र साधारण जीवनको इज्वत इमान सम्मान नै फरह हुने सम्म वताए तर मलाई मान सम्मान इज्वत भन्दा पनि मेरो वाटो र विचारले अन्तै मोड लिइ सकेको थियो । मैले जुन कार्यालयमा जुन वस्ती टोलहरुहरु दशकौ विताए जो संग मेरो यति गाडा अन्तर सम्वन्ध वसेको थियो हिजो सम्म हाइ हाइ गर्नेहरु हिजो सम्म मुटु जोडिएकाहरु मेरो राजिनामाको कुरा पछि नै अनायासै परिवर्तन भए मलाइ देखने वितिकै मुन्टो फर्काउन थाले दशकौ लामो सम्वन्धको विछोडमा एउटा शुभ यात्रा जस्तो औपचारिक शव्द सम्म समर्पित गरेन म प्रति । म छउाजेल भर पुर फाइदा लिए जव मेरो भोग सिद्धियो रछान जतिको पनि महत्व भएन मेरो उनीहरुको लागि । तिनीहरुसंग मेरो मन त दुखेन तर मेरो भावनात्मक आवेश यति मात्र हो कि मान्छे स्वभावले स्वार्थी हुदो रहेछ भन्ने कुरा थाहा पाउन पनि मैले दशकौ कुर्नु पर् यो । अव त मलाई त्यो ठाउमा कति पनि वस्न मन लागेन । अध्ययनको कारण जनाएर तुरन्त राजिनामा लेखे सायद कार्यालय प्रमुखमा शुशिल जंग राणा भइ दिएको भए मेरो राजिनामा कुनै हालतमा स्वीकृत हुने थिएन तर मैले राजिनामा स्वीकृत गराएरै छाडे मैले पाउने उपदान संचित विदाको चेक तथा सँचयकोषको सिफारिस पत्र लिएर मेरो जीवनको नयाँ गोरेटोको सैया गुम्तीहरु पार गर्ने अठोटका कल्पना गर्दै सरासर कोठामा आए । शान्ती आफ्नो परिवारको अनिश्चित भविष्यबाट निराश अनुहार लिएर मिली जुली निशान लाई काखमा लिएर कोठामा नै वसी रहेकी थिई म कोठामा पुग्ने वितिकै वुवा अफिसबाट आउनु भो भन्दै हतार हतार तीनै जना मेरो काखमा जम्मा भए तर ती अवोध नावालकहरुलाई के थाहा आज वावालॆ अफिसबाट आउदा खेरी नै हामी सवैको लागि अनिश्चित भविष्य पनि लिएर आउनु भएको छ भन्ने कुरा । मिलीजुली निशान अन्तै खेल्न लागे शान्ती र म मलिन र उदास अनुहार लिएर हामीले पहिल्याउने गोरेटोको नक्सा कोर्न लाग्यौ ।

अस्तुः

स्मरणः प्रीय वाइद…………॥

नयन्द्र चेम्जोङ्ग
मौना वुधुक ३ धनकुटा
हालः तेल अभिभ इजरायल ।

जुन शुखद भविष्यको अनुभुतीको कल्पना गरेर शुरु गरेको मलेसियाको यात्रा अघिल्लो दिनको कष्टकर यात्राको स्मरणले मेरो मनको अन्तरवेदनामा एउटा पिडादायक यात्राको स्मरणको बावजुद म आफ्नो भावनामा डुवेर वर्तमान र भविष्यको मेरो जीवनको गन्तव्यको योजनाहरु कोर्दै थिए हामीलाई ल्याएर राखिएको घरमा वसेका मान्छेहरुले ूचिया खाने हो ू भनेर सोधे हामीले हतार हतार ूखानेू भनेर त भन्यौ तर हामीलाई थाहा थिएन चियाको पनि पैसा तिर्नु पर्छ भन्ने कुरा । सवै नेपालीहरु संग चिया किनेर खाने पैसा नै थिएन जे जति साथमा भएका पैसाहरु थिए त्यो नेपाल देखि नै लुटिने क्रममा नै सिद्धिदै गइ रहेको थियो । यो अवस्था सम्ममा त हामी िसंगो शरिर मात्रै पुगेका थियौ । मलाई चियाको तिस्रना भन्दा पनि अलिकती भए पनि भोक मेटिन्छकी भन्ने लागेको थियो तर फेरी तेस्तै भयो हामी एक कप चियामा पनि नविक्ने भयौ हातमा आइ सकेको चिया पनि छाड्नु पर् यो । मनमा चियाको तिस्रना लिएर नै हामीलाई लिन आएको भ्यान माथि फेरी चड्यौ पौने घण्टाको भ्यानको यात्रा पछि हामी एउटा होटलमा पुग्यौ अझै पनि मलाई राम्री याद छ होटेलको नाम ूजी सेभनू थियो । हामीलाई होटलको एउटा कोठामा छाडेर त्यो भ्यान त्यस ठाउ वाट हिड्यो । जंगलको वसाई जंगलकै खुवाईले शरीर पनि जंगल जस्तै दुर्घन्धीत भै सकेको रहेछ । नुहाइ दुहाइ सफा सुघर गरे पछि यसो झ्यालबाट वाहिर चियाएर हेरेको त अहा ! कति राम्रो सुन्दर शहर ! बिचमा समुन्द्र पारी पटी सानो टापु बिचमा पानी जहाजहरु ओहोर दोहोर गरी रहेका कुनै सानो त कुनै अजंगको ठुलो कल्पना गर् यो सायद त्यो ठुलो चाही मालवाहक हुनुपर्छ नेपाल चौतारीको दोश्रो अङ्कमा मैले स्मरण गरेका मेरा श्रद्धय दाइले म सानो छदा पानी जहाजको वारेमा किम्वदन्ती जस्तै गरेर भनेका कथाहरुको झलझली याद आयो । साथीहरु बाट गाइ गुइ कुरा चल्यो हामी मलेसिया पुगी सकेको रहेछौ ।

पेनाङ्ग अत्यन्त सुन्दर ठाउँ । पारी पटी टापुमा एउटा सुपर मार्केट रहेछ ूकम्तारू मलाई अहिले समझना छैन सायद त्यो ५४ तलाको हुनु पर्छ आखा टटाउने गरी हेरी रहे त्यो घरलाई । सारै रमाइलो वस्ती रहेछ त्यो । हामी खाना खाएर वसी राखेको थियौ २ जना नेपालीहरु आएर परिचय गर् यो हामीलाई काम लगाई दिने नै उनीहरु रहेछ खुशी लाग्यो । केही क्षणको आराम पछि नै हामीलाई त्यो साथीहरुले कामको लागि त्यही देखिएको टापुतिर लगे । हामी त अबैध बाटोबाट नै छिरेका थियौ पुलीसको डर मान्दै मान्दै बाटो लाग्यौ । ूतिमीहरु निकै भाग्य मानी रहेछौ मलेसिया छिरेका दिन देखि नै काम पायौू काम लगाइ दिन लागेको साथीहरुबाट आश्वास्वन आयो मेरो मनले मन मनै भन्यो ूभाग्यमा नभइ मलेसिया आइन्छ त ।ू घरबाट हिड्दा खेरी जे जस्तो कल्पनाको संसारमा डुवुल्की मारेर हिडे पनि गन्तव्यस्थल सम्मको संघर्षमय यात्राको दर्दनाक परिस्थितीहरु करिव करिव भुली सकेको थियौ । काम गर्ने छेउमा नै वस्ने कोठा दिएको थियो । झोला राख्यौ बेलुकी देखी काममा जानु पर्ने भयो नया ठाउँ नया काम हामीले खासै कामको चासो गरेनौ । पैसामा हामी अन्धो भएको थियौ बेलुकी खाना खाए पछि हामी काममा जान तयार भयौ रात भरी काम गर्नु पर्ने हामी तीनजना एउटै काममा भर्ती भइयो काम चाहि रातभरी तरकारी पसलमा सव्जी केलाउने रहेछ । वाहिरी देशबाट आउदो रहेछ सब्जीहरु हामी सात जना थियौ सब्जी केलाउने मात्रै रातभरी साग केलाएर वेच्यौ म घरायसी कामका खासै वानी नपरेको मान्छे धित मर्ने गरी सव्जी केलाए । विहान नौ वजे तिर काम सकिने रहेछ । काम सकेर कोठा गएको म कहिले दिउसो सुत्ने वानी नपरेको मान्छे दिन भरी निन्द्रा नलागेर राती मलाई काम गर्नको लागि एकदमै समस्या परि रहेको थियो । एउटा चाइनिज थियो उमेरमै दात झरेको दिउसो दिउसो कोठामा आएर थर्काउथ्यो वेसरी गालि गरेर जान्थ्यो । हामी केही पनि बुझ्दैनथ्यौ दिउसो दिउसो सधै गालि खान्थ्यौ । त्यो किन कराउथ्यो केही पनि थाहा पाउदैनथ्यौ । रातभरी काम गर्नुपर्ने दिनभरी निन्द्रा नलाग्ने भएको कारणले गर्दा मलाई काम गर्न एकदमै कस्ट भै रहेको थियो नै त्यसमा पनि मलाई त्यो सब्जी केलाएर वस्ने काम त्यति धेरै मन लागि रहेको थिएन । अलिकती भाषाको पनि समस्या भै रहेको थियो । लाए अराएको कामहरु नबुझ्दा पनि बेला बेलामा गालि खानै परि हाल्यो ।

एवं रितले दिनहरु धेरै लामो समय सम्म बितेन काम गर्न अलि अल्सी भयो भनेर हो कि क्याहो पाँच छ दिन काम गर्ने बितिकै साहुले पाकेको पैसा हातमा राखि दिए पछि म असमाजस्यमा परे कता कता खुशी पनि लागि रहथ्यो त्यो काम छाड्नु परेकोमा । अरु भन्दा पनि मलाई त्यो रात्री नोकरी खानलाई खासै मन थिएन । मलेसियाको पहिलो जागिर वाट समयमै हात धुनु परे पनि दुइ दिनको अन्तरालमा नै काम पाएँ एउटा साथीको सहयोगले । जागिर खाज्दै गयौ दुइ जना एउटा ठुलो बंगुर फर्म रहेछ मैले त्यती धेरै वंगुरको हुल त कहिले पनि देखेको थिइन बंगुर फर्मको छेउमा नै सानो फर्निचर कारखाना रहेछ फर्निचरमा दुइ जना बंगलादेसीहरु थिए काम गर्नको लागि जो संग मैले काम गर्नु पर्ने भयो । यता फर्ममा चाहि एक जना ताप्लेजुङ तिरको लिम्बु दाई हुनु हुन्थ्यो मलाई वेसरी माया गर्ने वंगलादेशीहरु संग काम गर्न परे पनि सुत्नको लागि चाहि त्यो दाईकोमा नै जान्थे । वरी परी वंगुरहरुको वीचमा सुत्नु पर्ने भएको कारणले मलाई त्यो ठाउको वातावरण अन्यन्तै असहज लागि रहेको थियो तर पनि मलेसिया हो पैसा कमाउन आएको रातभरी हजारौ वंगुरहरुको दुर्गन्ध र कोलाहलको बिचमा निदाउने प्रयास गर्थे । फर्निचरमा पनि अत्याधुनिक हतियार हुदो रहेछ त्याहा त काँटी ठोक्नको लागि पनि पेस्तोल जस्तो हुदो रहेछ काँटीहरु गोली झैँ लोड गरेर हान्नु पर्ने शुरुको दिनमा सिक्दा खेरी नै काटीले साहुको गाला झण्डै उडेको जागिरवाट हात धुनु चाहि परेर धन्न । काम पनि ठिकै हो तर त्यो चाइनिजले गाली चाही वेसरी गर्ने तेसले म संग कहिले नरम वोलेन सारै अपशव्द प्रयोग गरेर गालि गर्ने अहिले १२ वर्षको अवधि पछि पनि मलाइ त्यसको हिसाव लिनपाए हुन्थ्यो जस्तै लाग्छ । दश दिन जति भएको थियो काम गरेको त्यसको गालि मलाई निकै नै अपच भै राखेको थियो पाकेको पैसा लिएर हिडे फेरी त्यहा कहिले पनि काममा नफर्कने गरी । जाने कहाँ वस्ने कहा केही थाहा थिएन । फेरी पनि पहिले कै साथीहरुकोमा नै सरण लिन गए । दुइ चार दिन पछि एउटा रेण्टुरेण्ट रहेछ एकसय पाँच वर्ष पुरानो सायद नाम ुसेन्च्युरीु हो जस्तो लाग्छ । जव जव काममा लाग्थे दिनको हिसाव पहिले नै शुरु गर्थे त्यस पछि महिना वर्ष हुदै हिसाव गर्दा कम्तीमा पनि पाँच वर्षको हिसावले दंग पर्थै म ।

बास्तवमा त्यो रेष्टुरेण्ट मेरो लागि जेल जस्तै थियो । काम गर्नु पर्ने समय वेलुकी मात्रै भए पनि मेरो खाने वस्ने सवै त्यहीँ भित्र नै हुन्थ्यो । दिक्क लाग्थ्यो तै पनि पैसाको लागि हो विदेश आएको दुःख त गर्नै पर्छ भन्ने विचारले संघर्षहरु गर्ने जमर्को त गरे चारै दिनमा नै हिसाव गरेर त्यहा बाट पनी छुट्टी मिल्यो । अब तेस पछि भने मेरो मन निकै आतिन थालि सकेको थियो दुइ चार दिन काम गर् यो काम खोज्दा खोज्दै कमाएको पैसा सकि हाल्ने । पुलिसको पनि उत्तिकै डर मान्नु पर्ने । कामहरु कतै पाई रहेको थिइन हतासिएको मन लिएर बिदेशिएकोमा थोरै भए पनि मनमा पछुतो लिदै एक दिन एउटा सानो पार्कमा वसी रहेको थिए एकजना हेर्दै भद्र देखिने मानिस परै बाट म वसी राखेको ठाउमा आएर हास्दै हाल खवर सोध्यो म भ्रममा परे यो मान्छेले मलाई कहाँ चिनेछ जस्तै लाग्यो मैले पनि ूठिकै छू भनॆ । उ पनि संगै वसेर म संगै कुरा गर्न थाल्यो बडो रमाइलो संग गफ भयो चौरीमा । ूतिमीलाई काम चाहिएको छ हो ू मैले ूहोू भने ूम संग धेरै काम छ कस्तो काम गछौ ू मैले भने ूकाम जस्तो पनि गर्छु ।ू ूठीक छ काममा अहिले जाने हो ू मैेले खोजेको र चाहेको कुरा हुने भयो म दंग परे । काम हेर्न हिड्ने सल्लाह भयो उ अघि अघि म पछि पछि कामको लागि दुइ जना संगै हिड्यौ एउटा होटलमा लगेर गयो । सोचे काम त होटलमै हो की क्या हो हैन होटलबाट काम सप्लाई गर्दछ क्यार जे होस दंग थिए । होटलको एउटा कोठामा दुइजनै भित्र पस्यौ । उ आफैले ढोकाको चुकुल लाए पछी हामी दुवै जना खाटमा वसेको मात्र थियौ त्यो मान्छेले त उसले लगाएका सवै लुला फुकालेर नाङ्गै भएर म माथि अभद्र एवं असहज कृयाकलाप पो गर्न थाल्छ वा । म असमाजस्यमा परे खास के भइ राखेको छ मैले वुझ्नै सकि रहेको थिइन एकातिर काम नपाएको पिडा अर्को तिर आफुसंगै आएका साथीहरुले महिना को तलव पठाउन लागि सकेकोमा डाह मलाई असह्य नै भए सकेको थियो । सरकारी सेवामा मैले झण्डै दश वर्ष काम गरे । सरकारी सेवाको नोकरीमा मलाई कैले मोह लागेन । मैले मेरो खुवी र विवेक र संघर्षले जितेर पाएको त्यो पगरी मलाई झलझली याद आयो मेरो जो समकालीन साथीहरु थिए जसले नोकरी छाड्ने वेलामा धेरै मेरा सुभेक्ष्ाक साथीहरुले जागिर नछाड्न सल्लाह दिएको थियो उनीहरुको सुझाव र सल्लाहलाई ह्रदय देखि नै पुनस्मरण गर्दै सलाम गरे । मेरो वढ्दो महत्तकांक्षाले नोकरी त छाडे नै तर त्यस पछि विदेश यात्राको क्रममा भोग्नु परेका दुर्गती तथा असहज परिस्थितीको दुर्नियति संगको लडाइमा म आफै हार्न लागि सकेको थिए । शुरुका दिनहरुमा नै म मेरो लक्ष प्रति सफल हुन सक्दिन कि भन्ने त्राहीले म आर्जित भै सकेको थिए । जे होस म त्यहाबाट उम्किएर भाग्नको लागि त्यो हिजडासंग युद्धनै गर्नु पर् यो ठेलम ठेल भयो ढेाका खोलेर वाहिर आए पुलिसलाई खवर गरु भने आफै पन्द्रै दिनमा नेपाल फर्कने पिर फेरी त्यही पार्कमा आएर वसि राखेको थिए । त्यो मान्छे त फेरी हातमा एउटा चिसो कोकाकोला लिएर मेरो छेउमा त्यही आउछ बा कोकाकोला फ्यात्त फ्याकेर मैले नबुझिने गरी गनगनाउदै हिड्यो । तिर्खाएको शरीर मान्छेप्रति घृणा जागे पनि त्यो कोकाकोला खाइदिए । वास्तवमा त्यो दिनको घट्नाले मलाई मेरो मलेसियाको संघर्षसिल जीवन भन्दा पनि मैले मेरो जीवनमा आइपर्ने यस्तै यस्तै आत्म सम्मानमा लाग्ने चोटग्रसत दर्दनाक व्यथा तथा दुर्घट्नाहरुहरुले मेरो मन एक किसिमले आर्जित भै सकेको थियो । मन अमिलो पार्दै बेलुकी कोठामा फर्किए साथीहरुलाई केही पनि भनिन भोली पल्ट अर्कै साथिको सहयोगमा काममा गयौ दुइ दिन मात्र काममा गएको वेल्डीङ्गको काम गर्दा गर्दै फलामबाट निक्लिएको झिल्काले मैले नेपालबाट लगेको सुटको पेन्ट डरेर काम नलाग्ने नै भयो ।

मलेसिया मेरो पहिलो विदेश यात्रा भएकोले होला मैले अवस्य पनि म भन्दा अग्रज दाजुभाइहरुबाट सहयोग सद्भाव र मायाको धेरै अपेक्षा गरेको थिए उनीहरुबाट नव आगन्तुकहरुलाई उचित सल्लाह र संरक्षणको पनि आशा गरेका थिए तर त्यस्तो हैन रहेछ पुराना ले नयालाई शोषण गर्ने परिपाटी क्षेत्रीय विभेद पुर्वेली र पश्चिमेली नेपाली नेपाली वीचको श्रम शोषण यस्ता यस्ता कुराहरुबाट श्रृजित नेपाली मजदुर दाजुभाइहरुको परम्परागत शैलीले मलाई नेपाली समाजबाट कतै टाडा गएर काम गर्ने मनस्थिति भै सकेको थियो । हामी सबै नेपाली हौ हाम्रो रगत नेपाली हो हाम्रो देश नेपाल हो हामी एक दिन नेपाल जानु पर्छ हामी हाम्रो उज्जल भविष्यको लागि दुइ दिनको लागि यहाँ आएको हो भोली त्यही समाजमा गएर वाँच्नु पर्छ भन्ने भावना मैले भेटेका कुनै नेपालीहरुमा पनि पाईन एउटा विदेशी कम्पनीमा काम गर्ने मालिकले कामको विश्वास गरेको भरमा आफ्नै हैसियतका नेपाली दाजुभाईहरुलाई अमानविय दुव्र्यवहार गर्नु विदेशी संस्थाका केही फिरिङ्गीहरुले उचालेको भरमा नेपाली दाजुभाइहरुवाट भएको काम कारवाही र गल्तीलाई तिनीहरुकै इशारामा दाजुभाइहरु माथि खेलवाड तथा हस्तक्षेप गरेर फिरिङ्गीको मन जिते भने संसार जित्नेछु भनेर भ्रम पाल्ने संकिर्ण सोचाइका अवुझ नेपाली दाजु भाइ दिदी वहिनीहरुलाई मैले त्यति खैरे सल्लाह दिएको थिए र आज पनि दिन्छु पाँच वर्ष त हो नी नेपाल फर्कन पर्छ कि पर्दैन

….पर्ख ।

आदरणीय पाठक बृन्द म आज भन्दा वाह्र वर्ष अगाडिको मेरो जीवनको उचाड चडावहरुको वारेमा स्मरण गर्न गै रहेकोले मैले धेरै कुरा हरु स्मरणमा छैन कुनै तरहले म संग एउटा पाकिस्तानीको सम्पर्क भयो कामको लागि जाने भयौ सायद काम लाइ दिए वापत दुइसय रिङ्गिट तिर्नु पनेै्र सर्तमा हो जस्तो लाग्छ । त्यो पाकिस्थानी वस्ने ठाउ हेरेर आए भोली पल्ट काममा जाने सर्त भयो । ठिकै छ भोली पल्ट बेलुकी राती ९ वजे तिर काममा हिडेको बिचैमा पानी जहाजबाट ओर्लने वितिकै पुलिसले समातेर राख्यो म संग काम गरेर राखेको पैसा एक सय रिङ्गिट थियो हामी दुवै जना विच सहमती भयो पचास पचास वाडने उ पनि पैसा पाएकोमा खुशी म पनि जेल वस्नु नपरेकोमा खुशी दुवैले हात मिलायौ र विदा भयौ । मलाई पुलीसले पक्रने वितिकै त्यो पाकिस्तानी फरार भएछ रातीको झण्डै दश वजि सकेको थियो अन्तिम वस लागि रहेको रहेछ म भ्ममा परे त्यो पाकिस्तानी गै सक्यो वा मलाई कुरी राखेको छ जे होस वसमा चडे वस बाट ओर्लेर एउटा ट्याक्सी लिएर हिडे आधा वाटोमा पुगे पछि मैले मलेयु भाषामा दश रििगंट भन्नु पर्ने नजानेर छ रििगंट भनेछु क्षमा माग्दा मागदै त्यसले मेरो कुरा नै नसुनी पहिले चडेकै ठाउमा ओरालेर छ रिङ्गिट लिएर हिडयो यो सबै रमिता अर्को ट्याक्सीले हेरी रहेको रहेछ त्यसले आएर मलाई सोध्यो तेरो धर्म के हो त्यो मान्छे हेर्दै मुसलमान जस्तो थियो मैले पनि आफुसंरक्षण हुने इरादाले भने ूमुस्लीमू त्यसले खुशी हुदै अंगालो हालेर भन्यो ूत्यो ड्राइभर हिन्दु हो हिन्दु सवै त्यस्तै हुन्छ आइज त पनि मुस्लीम म पनि पनि मुस्लीम म लान्छुू भने पछि बाटोमा हामी दुवै मुसलमानहरु मीठा मीठा कुरा गर्दै गयौ । जे होस गन्तव्य पुगेर नै छाड्यौ ।

नयाँ ठाउँ काम पनि हिजो सम्म पाएको मध्य अलि नौलो किसिमको रवर कम्पनीमा जाना साथ ज्यालाको कुरा भयो । साहु चाइनिज रहेछ काम गर्ने सहमति भयो एक किसिमले रमाइलो नै लागि रहेको थियो । हप्ता हप्तामा ड्युटी वदल्नु पर्ने तर काम चाही सजिलो नै हो काम शुरु भयो । पाकिस्तानीहरु रहेछ काम गर्ने ६ जना जति । भाषा र खान्की नमिले पनि दुख सुख सहयात्री भएर काम गर् यौ हामी दुवै पक्ष विरानो मुलुकमा थियौ तै पनि बिदेशी भाषा र बिदेशी खानालाई नै मित्रताको बन्धनको गाँठो वनाएको थियौ । सारै मिल्थ्यौ मेरो दुख सुखमा वेसकन साथ दियो लाग्थ्यो विरानो मुलुकमा मैले मेरो रगत र मातृभुमी नेपाल र नेपालीहरुबाट विदेशमा पाउने माया र सहयोगको जुन अभावको आवस्यक्ता महशुस गरेको थिए त्यो पुरा पाएको छु मैले त्यति खेर एउटा विरानो मुलुकको पराइहरुवाट । मलाई अहिले पनि दुइ जनाको नाम राम्ररी याद छ एक जना अकवर र अर्को वाइद । अकवर भन्दा पनि अर्को वाइद चाहि मलाई धेरै माया गर्ने सायद त्यो चाही अली सोझो र इमान्दारी पनि थियो जस्तो लाग्छ । संसारमा जति पनि युद्ध तथा काटमारहरु हुन्छन प्राय सवै धर्म कै नाममा भएको पाइएको छ तर वाइदले जहिले पनि रगतका र मानवको नातालाई मात्र जोड दिएको पाए मैले तर किन हो त्यो वाइद हामी सँग धेरै दिन काम गरेन चाडै नै त्यो ठाउ बाट काम छाडेर गयो जाने वेलामा वाइदले मलाई एक मिनेट सम्म अंगालोमा वाधेर गालामा म्वाइ खाएर धेरै वेर आिलंगन गररे र भन्यो ू हेर यति थोरै दिनमा नै तिम्रो र हाम्रो विच यति घनिष्ट दोष्त भयो तिमी जहाँ भए पनि म तिमीलाई सधैं नै सम्झन्छु अनि मिमीले पनि सम्झ है ू मैले पनि मलिनो अनुहार वनाएर जवाफ दिएको थिए ूवाइद तिमी मेरो दाइ हो यदि तिमी जहाँ गए पनि राम्रो काम पायौ भने मलाई पनि खवर गर है म पनि तिमी सँगै काम गर्न चाहान्छु ूतर वाइद गए पछि कहिले फर्केर आएन सायद आजको जस्तो मोवाइलको जमाना भएको भए हाम्रो मित्रताको गाठो अझ धेरै कसिन्थ्यो कि धेरै लामो समय सम्म वाइदको यादले मलाई निकै सतायो । मित्रता र मायाको अगाडि कुनै भौगोलिक सिमाना जातिय विभेद सांस्कृतिक एबं भाषागत भिन्नता भन्ने कुरा गौण हुदो रहेछ । वाइद संगको क्षणिक मित्रताले मलाई यस्तै सन्देश दिएर गएको छ ।

वास्तवमै वाइद संगको वसाई र सम्वन्ध तोडिए पछि वाँकी पाकास्तानी कामदारहरुसँग मेरो सौहार्द वातावरण वन्न सकेन कहिले कामको विषयमा कहिले खानाको विषयलाई लिएर विवाद चलि रहने गथ्र्यौ उनीहरु धेरै जना र ठुलो डालिलो मान्छे पनि भएकोले म धेरै हेपिए पिडित भए वाकी निर्दयी पाकिस्तानीहरुबाट । मैले शारीरीक रुपमा पनि साच्चै फुच्चे पाएको छु उनीहरुको सामु आफुलाई । अकवर पनि उनिहरुकै लहै लहैमा लागेर म एक्लो नेपालीलाई अभद्र व्यवहार गर्न अग्रसर भै रहेको थियो । विवाद र मन मुटाव चरम विन्दुमा नै पुगी सकेको थियो कम्पनिमा अर्को एकजना पनि थियो तर उ चाही मलेसियन नै हो तर हिन्दु । वाइदको वरावरनै माया पाएको छु मैले उ वाट पनि तर त्यो माया वाइदसंगको जस्तो अन्तर आत्मा बाट प्रस्फुटन भएको माया थिएन केवल जातिय र धार्मीक आस्था र विश्वास मात्रै । उनीहरु सुतेको ठाउमा म जादिनथे अगाडि देखी हाले भने पनि मलाई घुरेर हर्थे । एक पटक म काम सकिएर मेसिनकै छेउमा विसाएर सोफामा ढल्केर वसि रहेको थिए एउटा सानो पानी खाने जगको बिषयमा म सँग निहु खोज्दै अकवर मेरो अगाडि आएर मलाई गालि गर्न थाल्यो म पनि डराएर वस्ने कुरो त भएन मैले पनि मुख मुखै लाग्न थाले त्यसले त मलाई रिसको आवेशमा सारै सानो देखेछ क्यार मेरो घाटीँ समाएर लछार पछार गर्न थाले पछि भने म त झन रिसको पारखी रिस कसरी उठाउनु पर्छ भन्ने कुरामा राम्रो सँग परिपक्क अनुभव भएको मान्छे न हुँ त्यो छ फिटको पाकिस्तानी मुसलमान मेरो आँखाको अगाडि ओझेल नै परि सकेको थियो वसेसै छेउमा सामान ओसार पसार गर्ने अन्दाजी २० के।जि। जति तौल भएको गाडा थियो उठाएर अक्वरको इहलिला समाप्त हुने गरी टाउकोमा वजारेको धन्य अकवरको अल्लाहले अकवर प्रति रक्षा गर् यो अकवर मरेन हातले छेकेछ क्यार हात भाचियो मात्रै । त्यती भए पछि मेरो रिस त मर् यो तर केही समय भित्रै म ठुलो विपत्तीमा परि सकेको थिए म अन्य पाँच जना पाकिस्तानीहरुद्धारा घेरि सकेको थिए । अक्वरको संभावित मृत्युको क्षण म तिर फर्कि सकेको थियो म भाग्न थाले उनीहरु कुदाउन थाले अकवर घाइते भएर लडि रहेको थियो उनीहरु धेरै अग्ला भएकोले मलाइ समाउन अलि अप्ठेरो भइ रहेको थियो होला तिनीहरुको हातमा लौरो पनि थियो मेरो झगडा गर्न सक्ने हिम्मत त थिएन तर जसरी हुन्छ अर्को हिन्दु साथीकोमा गएर शरण लिन सके ज्यान सम्म चाहि जोगिन्छ कि भन्ने आश सम्म चाहि थियो अन्तमा काम गर्दै गरेको साथीकोमा कुदेर सरण लिन पुगे मलाई मृत्यु संगको युद्धमा लडाइ जितेर आए जस्तै अनुभव भै रहेको थियो साथीको छेउमा आइ पुग्ने वितिकै म धेरै शक्तिशाली भै सकेको थिए उनीहरु म तिरै कुदाउदै आइ रहेको थियो त्यही मौकामा एउटा पाकिस्तानीको पेटमा एक लाति हान्न भ्याएको चाहि स्मरण छ तर त्यो मान्छे सारै ठुलो थियो सायद त्यसले मेरो वज्र थाहा पाएन होला जस्तो लाग्छ । जे होस कुटपिटको हिसावमा म नै माथि परे ।

हिन्दु साथीको रोहवरमा त्यो दिनलाई मिलापत्र भयो सबै भोली विहान कुरा छिनो फानो हुनेगरी दुइजना चाहि अकवरको हात उपचार गर्नको लागि हस्पिटल तिर लागे । म चाहि मेसिन कै छेउमा सुते । निन्द्रा परेन मलाई वाइदको याद आइ रह्यो सायद वाइद भइ दिएको भए यस्तो हुदैन थियो । भोली पल्ट साहुको सामुन्य कुराहरु भयो । सबै पाकिस्तानीहरु कामबाट निकालिने भए । अक्वर पनि भाचिएको हात वेण्डेज गरेर आएछ तर पनि मैले त्यस पछि त्यसको मनमा कुनै रिस र राग पाइन । काम गर्ने म मात्र एक्लो हुने भए । काम छाड्न परेकोमा उनीहरु धेरै नै खिन्न थिए तर म पनि खुशी थिइन मलाई त्यो दुखदाइ घट्ना भन्दा पनि जुन एउटा एक्लो बिदेशी जीवनको कस्टकर संघर्षमय यात्रामा मेरो रगत र माटोको साइनो जोडेको नेपाली दाजुभाइहरु भन्दा धेरै टाडा र फरकको मात्र मानवरुपी नाताबाट माया स्नेह र सरण पाएको थिए कष्टकर यात्राको अवधिमा नै सितल छहारीको विसौना थियो त्यो सदाको लागि टुट्न गै रहेको थियो जसको कारण थिए म । सवै जना पाकिस्तानीहरु झोला वोकेर निक्लिए मलाई लागि रहेको थियो अक्वर वोल्दैन होला तर झोला बोकेर अक्वर सिधै मेरो छेउमा आएर अंगालो हालेर आखा भरी आसु पार्दै भन्यो ूभाइ तिमी संग न त मेरो हिजो नै दुस्मनी थियो न त आज नै छ न त भोली नै हुने छ गल्ती र आवेशमा जे भयो तिमी पनि विस्र म पनि विस्रन्छु कहि कतै भेट भयो भने साथी भनेर वोलाउनु हैू भन्दै धेरै वेर अंगालोमा वाधिएर विदा भयो । जुन दिन म त्यो कम्पनीमा काम गर्न जादै थिए तिनीहरु सवै जनाले मलाई त्यसरी नै हेरेका थिए तर आज ठिक उल्टो छ उनै पाकिस्तानीहरु झोला वोकेर लाइन लागेर हिडे कामको खोजीमा मलाई फर्केर हेर्दै हात हल्लाउदै विदा भए तिनीहरु कहाँ गए कुन ठाउमा काम पाए थाहा भएन तर मेरो मनको अन्तर वेदनाले यस दर्दनाक दुखद घट्नाको वारेमा वाइदलाई चिठी लेख्ने धोको कहिले पुरा हुन सकेन जुन मैले चाहेको थिए …॥

प्रीय वाइद

धेरै धेरै माया तिमीलाई । तिम्रो र मेरो छोटो वसाईको अवधिमा हामी वीचको सामिप्यले धार्मिक सांस्कृति र भौगोलिक फरकपनको खाडल जसरी पुर्न सिकाएका थियौ त्यसलाई फेरी खाडल वनाउने दुष्कार्य तिम्रै सहपाठी अकवरबाट भएको छ यसमा म निर्दोष छु । तिम्रो मित्रताको भावनाले मलाई सराप दिने छैन तिमी जहा रह सुखी रह तर हामीलाई तिम्रो जस्तो भावनामा समर्पित रहने धेरै साथिहरुको आवश्यक्ता थियो र अनन्त सम्म रहि रहनेछ छ तिमीलाई केवल दुइ शव्द मात्र……

रगत एउटै जाति पनी फाटो यही थियो
आखिर बाठो मुङ्गलान छिर् यौ लाटो यही थियो ॥

जन्मभुमि भाषाहरु जाति फरक भए पनी
आखिर हाम्रो कर्मभुमि माटो त्यही थियो ।

आकंक्षा र विचारहरु लक्ष फरक भए पनी
आखिर हाम्रो गन्तव्य र बाटो त्यहि थियो ॥

दुइ दिनको मिलनमा धर्म जाति विसे्र पिन
आखिर तिम्रै विचार सत्य पाटो त्यही थियो ।

युगौ सम्म जोडि दिने नाता अमर भए पनी
सम्झे रगत एउटै हुन्छ खाटो त्यही थियो ॥

रगत एउटै जाति पनी फाटो यही थियो ।
आखिर बाठो मुङ्गलान छिर् यौ लाटो यही थियो ॥

अस्तुः

सस्मरण
लक्की नम्बर ९
नयन्द्र चेम्जोङ

 
हिजोआज नेपाल चौतारी मासिक पत्रीकाको नियमित प्रकाशनले निकै ब्यस्त पाएको छु मैले म आँफैलाई । पत्रीका बाहेकको काममा प्राय दिनभरी नै कम्प्युटर खोलेर बिभिन्न वेब साइट हरु चाहर्नु नै मेरो दिनचर्या बनेको छ । डिसी नेपाल डट कममा गयर ताजा समाचारहरुको जानकारी, मनोरञ्जन र संगितको आनन्द लिन पाएको क्षण बेलाबेलामा मैले म आँफैलाई भुल्ने गर्छु । तर आज मलाई समाचार संगीत केही सुन्न र हेर्न मन लागेको छैन । मलाई अत्यन्तै मन पर्ने अर्को वेबसाइट हो गुगल अर्थ । त्यस भित्र गयर आफ्नो गाउ घर, आफुले घुमेका ठाउँहरुको द्रिश्यलोकन गर्नु, बिगतका समयहरुमा भय गरेका घटना तथा समयहरुको स्मरण गर्नु पनि मैले आफुलाई पूर्ण सन्तुस्टी पाएको छु म आँफैलाई । जब म गोगल अर्थमा गयर नेपाल,इजरायल, कोरिया,फिलिपिन, थाइल्यान्ड, मलेसिया जस्ता आफुले घुमेका मुलुकहरुको गाउबस्तिहरुमा गएर हराउन थाल्छु, अनायासै अतितका घटनाहरु जिन्दगीका पानाहरु पल्तिन थाल्छ, म एकोहोरिन्छु, आज पनि त्यसरिनै एकोहोरिएको छु, म कल्कनामा डुबेको छु, मेरो नयनको स्मृति पटलमा झलझली ति यादहरु आइरहेको छ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, ।

 
घरदेखी अली पर एउटा सानो खन्युको रुख थियो । सांझ झमक्कै परेकोले गाई गोरुहरु किलामा बढी सकेर त्यो खन्युको रुख अवारीपरी घुम्दै उफ्री उफ्री दाइहरु सबैले चिच्याएर “बिनायो कङ कङ जाउं साइली माइली मलाया हङकङ” भन्दै एकै स्वरमा गाउँनु भयो । दाजुहरु सबैले स्वरमा स्वर मिलाएर मच्ची मच्ची गाए । मैले पनि उफ्रन र घुम्न त सघाए तर मलाई त्यतिखेर त्यो गीत कण्थ थिएन । झमक्क सांझ परेको कारणले गर्दा दाइहरु भन्दा ठुलो स्वर निकालेर गाउँन नपाएकोमा मन खिन्न बनाउदै भए पनि दाजुहरुसंग घरमा आएं । तर म अली सानै देखी दाईहरु भन्दा जिताहा, घमन्डी स्वभाब भएको कारणले ठुलो स्वरले कराएर गाउँन नसकेकोमा भने ठुलै आत्मग्लानी भए तापनि घरमा पुग्ने बितिकै मलाई त्यो गीत कन्ठै भएपछी मनमा अली शान्ती भयो । अब फेरी पनि त्यो खन्युको रुखमा गएर दाइहरु भन्दा ठुलो स्वरले चिच्याएर गाएर जित्ने मनशाय लिएर म त्यो दिनको पर्खाइमा रहेँ ————- ।

 
समय र परिस्थितीले त्यो दिन कहिले पनि फर्खेन । हामी ठुलो हुंदै, हुर्कदै गयौ । त्यो बुढो रुखले आफु बुढो भएर पनि हाम्रो गित सुन्नकै लागि धेरै बर्ष कुर्यो । अन्तमा,हरेक बसन्त र शिशिरको संघर्श को बाबजुद आँफै ढलेर दाउरा चिरिन पर्यो । बालकपनको भावना, चाहना एउटा स्मरणकै रुपमा रह्यो, बालककालमा हामी दाजुभाइहरु जती आत्मियता र नजिगपन रहेर बस्यौ, खेल्यौ त्यो एउटा मिठो सपना भएर सजिरहने छ । झन्डै पाँच बर्षको पनि उमेर नभएकोले त्यतिखेरको मलाया, हङ्कङ कस्तो छ ? भन्ने त थाहा थिएन तर गाउघर तिर रिकुटेहरु आउँदा जाँदा मलायाको रिकुटेरे भनेको सम्म चाँही सुनेको थिए । दाइहरुले स्वरमा स्वर मिलाएर मलाया हङ्कङ जाने प्रण गरे तापनी दाइहरुबाट त्यो इरादा पुरा भएको अहिले सम्म जानकारीमा छैन तर त्यो खन्युको रुख मुनी घुमेर दाइहरु सँग स्वरमा स्वर मिलाएर गाउँने धोको पुरा नभए पनि समयन्तरको क्रमले मैले सन १९९५ तिर मलेसिया ( हामीले गित गाएको समयमा मलाया नै भन्ने गरिन्थ्यो ) यात्रा गर्ने अवसर पाए ।

मैले कहिल्यै बिदेश यात्राको कल्पना गरिन । न त कुनै डक्टर, इन्जिनियर हुने नै कल्पना गरे । जे जती जिबनका पाइलाहरु अगाडि बडे एउटा दिशाहिन भएर भाउतारिएको माझि बेगरको ढुङ्गा झैं पाएको छु मैले मेरो जिबन । मलाई लाग्छ, शायद मेरो जिबनको असफलताको कारकनै त्यही नै पो हो कि ? बड्दो महत्वकांक्षा र सानो जागिरले धान्न नसकेको व्याबहारिक जिबनको दिग्दारिको कारणले म पनी आफ्नो नाबालक बच्चाहरु र श्रीमतीलाई छाडेर धनको अभिलाषा र चाहनामा उर्लिएको मेरो खहरेरुपी मनको बेगलाई बग्न दिदै मैले पनि बिदेसिने प्रण गरे ।
एकजना जागिर खांदा चिनेको साथी थियो टिका सुब्बा, उसैको संपर्कबाट एकजना मान्छेसँग चिनाजान भयो । उसले मलेसियातिर मान्छे लाने काम गर्दोरहेछ । त्यतिखेर अहिले जस्तो नेपाली काम्दारहरु बैध कामदारको रुपमा प्रबेश गर्न पौदैनथ्यो । जसको सहयोगमा जसको सहयोगमा म पनि मलाया जाने तारतम्य मिलाउन थाले । म ठ्याक्कै मिती तोकेर त भन्न सक्दिन यात्रा अगाडि हुनु पर्ने जती पनि पूर्व तयारीहरु हुने सिलसिलामा बिदेश जाँदा सुट सिलाउनु पर्छ भन्ने गाउंघरतिरको मन्यतालाई मैले पनि अङ्गिकार गरे पहिलो बिदेश यात्राको क्रममा शान्तिको करमा सुट पनि सिलाए । त्यो सुट मलाई साच्चै नै भारी भइरहेको थियो । सुट सिलाउन लगाएको मान्छेबाट नै सिकेर भए पनि टाइ बाध्न चाँही सिकें बैङ्कक यात्राको लागि तय भयो । नयाँ अनुभब थियो बिदेश यात्रा तर हामी सबै मजदुर्को रुपमा कमा गर्न मलेसिया जांदै थियौ । जे होस दुई घण्टा पैतालिस मिनेटको उडान पछी हामी थाइल्यान्डको राजाधानी बैंङ्कक अवतरन गर्यौ । धेरै गर्मी रहेछ बैङकक त हामी धेरै बेर बसेनौ । एउटा भ्यान रिजर्भ गरेर हामी दक्षीणी थाइल्यान्डको एउटा सानो बजार हाडजाइ मलेसियाको बोर्डर तर्फ प्रस्थान गर्यौ । बैङ्कक पुग्यौ मात्र बैङ्कक कस्तो छ ? के छ ? केही थाहा पाउन सकिएन । उही मान्छेको अगाडि गफ गर्दा बैङ्कक पुगेको छु भन्ने मात्र भयो । लगभग हजार किलोमिटरको दुरी पार गरे पछी हामी हद्जाय पुग्यौ । हामीलाई थाहा थिएन, कसरी मलेसिया जाँदै छौ भन्ने कुरा । अबैध रुपमा प्रबेश गर्नु पर्ने भएकोले केही समस्या हुन सक्छ भन्ने पूर्व अनुमान चाँही नगरेको हैन । एजेन्टले एउटा मैनाको स्वर र लवजमा एतिमात्र भनेको थियो कि बोर्डर् पार गर्नको लागि अलिकती हिंड्नु पर्छ नत्र भने केही समस्या हुँदैन । उसले त्यही भाषा बोलेको थियो जो सबै एजेन्टले बोल्छन कलान्तरमा गएर मैले पनि बोलेको छु । बोर्डर पार गर्न समस्या जनायर हामी त्यो ठाउमा एक हप्ता जती बस्यौ ।

बस्नको लागि होटेल थियो,खानको लागि एउटा सानो छाप्रे होटेलमा बन्दोबस्त गरी दिएको थियो एजेण्टले । यती जना मान्छेहरु मलेसियाबाट पक्राउ परेर फर्किएरे, यतिजना थुनामा परेका छन रे, यस्ता धेरै कुरा हरु पनि हामीले नसुनेका होइनौ तर पनि चाडो भन्दा चाडो मलेसिया पुग्ने इरादाको अगाडि यि माथिका नेपाली दुर्दशाको कथाहरु हामीले हावाले उडाएर ल्याएकै हल्लाका रुपमा लियौ । दसैंको समय भएको कारणले शान्ती, मिलिजुली र निशान को याद्ले धेरै नै सताउथ्यो । एकातिर जहान परिवार सँगको बिछोड अर्को तिर अधुरो गन्तब्यको अवस्थाको बाबजुद तनाब र आबेशले मान्छेलाई कसरी शरीरिक र मनसिक रुपमा बिक्षिप्त बनाउदो रहेछ भन्ने कुराको प्रत्यक्ष अनुभब गरेको छु मैले त्यतिखेर ।

एकदिन अचानक एजेण्टबाट आज हामी मलेसिया जाँदै छौ भन्ने खबर आएपछी मलेसिया पुग्ने जुन एउटा सपना थियो त्यो साकार हुन लागेको खुशीयालिमा हामी फुरुङ हुँदै पोका पन्तेउरा ठीक पारेर मन प्रफुल्ल पार्दै तयार भयौ । मैले फेरी पनि त्यो सुट त लगाइन तर टाइ चाँही बाधें । नेपालबाट हिंड्ने बेलामा एजेण्टले हामी मलेसिया जाँदा भिजिट भिशामा जाने हो भन्ने जानकारी दिएपछी मैले सुटको तारतम्य मिलाएको थिएं । सुट-टाइ,जुत्ता, चस्मा चाँही टुरिस्टको प्रतिक हो भन्ने भावना मेरो बाल मस्तिस्कमा छाप परी सकेको थियो । जब हामी झोला बोकेर निक्लियौ, आरामदायी मिनिवस वा भ्यानको प्रतिक्षामा तर एउटा सानो गिटी बालुवा बोक्ने मिनी टाटा ल्याएर पर्खिरहेको रहेछ हामीलाई । बालुवाको साटो हालियो हामीलाई त्यो मिनी टाटामा । शायद एजेण्टले कतै बालुवा बोकी राखेको गाडीलाई केही क्षेणको लागि भाडामा ल्याएको थियो क्यार । मिनी टाटामा हामीलाई पछाडि पट्टी खांदेर राख्ने बितिक्कै स्थिती प्रतिकुल भएको अनुभब गरे र त्यो घटिंको टाइ बिस्तारै फुकालेर झोलामा हालें । अरु साथीहरुले त भनेनन शायद म अली जोक्कर जस्तो देखिए कि भन्ने आँफैलाई लागेको थियो । बेलुका साँझ झमक्क परी सकेको थियो । झन्डै १५ मिनेटको यात्रापछि एउटा सानो घरको कोठामा बाहिर बाट ढोका बन्द गरेर राख्दै एउटा मान्छेले सुख्खा भात र एउटा एउटा उसिनेको अन्डा खानको लागि ल्याएर दियो । हाम्रो पेट त अघाएन खाना थप्न पनि नमिल्ने रहेछ साच्चै भन्ने हो भने हामीले आधा गास नै खायौ र चित बुझाएर बस्यौ तर साह्रै मिठो मानेर खायौं ।

कतिखेर जाने ? कहिले मलेसिया पुग्ने भनेर हामीमा मानसिक तनाब त छदै थियो नै । झन्डै २ घण्टाको बसाइ पछी बेलुकी ९ बजेको समय तिर फेरी एउटा मिनी टाटा आएर हामीलाई त्यसरी नै लग्यो । कारीब ५ मिनेटमात्र अगाडि बडेको थियौ गाडीबाट ओरालेर जङ्गलतिर साइट लगाएर अलिपर लगे । एकजनाले हाम्रो घडी, खल्तिमा भएको पैसाहरु सबै छमेर अली पर सम्म बाटो देखाएर लिएर हिड्यो । छेउमा नै समुन्द्रको भंगालो आएको रहेछ, हामी नेपालीहरुनै १२ जना जती थियौ । त्यहां २ वोटा डुङ्गामा त पाकिस्तानी र बङ्गलादेशी समेत गरेर ६० जना जती खादेर राखेको रहेछ । हामी सबैलाई हतार जतार गर्दै दुङ्गामा चडाइयो, शायद सुरक्षाको कारणले होला हामीलाई ठाडो सिर गरेर बस्न दीएको थिएनन । रातिको झन्डै १० बजी सकेको समय थियो । समुन्द्रको बिचमा त्यो डुङ्गा कतिको रफ्तारमा कुदी राखेको छ ? थाहा छैन तर मेघ गर्जन र हुरी बतास सहीत पानी परी रहेको थियो । अन्धकार निस्पट्ट छ, कतै टाढा बस्ती जस्तो लाग्छ बत्तिहरु बलेको देख्दा थाहा छैन हामी कता गइ राखेका छौ ।

                                    त्यो खुल्ला आकाश कालो बादलले मडारिएर ढाकेको छ । बेला बेलामा समुन्द्रको छालले हामीलाई छोपेर ल्याउदा पानी अनुहार भरी पर्थ्यो, त्यसै बेला देखी हो मैले समुन्द्रको पानी नुनिलो हुन्छ भनेर प्रत्यक्ष अनुभब गरेको । कर्कलाको पातमा अडिएको पानीको थोपा झै अनुभब गरेको छु मैले त्यती खेरको मेरो जिबन । कारीब १ घण्टाको जोखिमा यात्रापछि हामीलाई एउटा अनकन्टार जङ्गलको बिचमा लगेर सबैलाई दुङ्गाबाट झार्न थालयो, साथीहरुलाई यसो फर्केर हेरेको मात्र थिए, उनिहरुलाई त पछाडिबाट लात्ताले हान्दै झार्दै रहेछ, म पनि हतार हतार गर्दै झरे त्यो दुर्दशा ब्यहोर्नु नपरोस भनेर । एकजना दाई हुनुहुन्थ्यो पाँचथरतिरको दुङ्गाबाट हाम फाल्दा पानीमा डुब्नु भयो खोजेर निकाल्योउ तर सिसा वा ढुङ्गाले वहाँको खुट्टा काटेकोले वहाँ गम्भिर चोटग्रस्त हुनुभयो । शायद त्यो ढुङ्गा त्यहांबाट फर्क्यो होला त्यसपछी हामीलाई अरु नै मान्छेहरुले नियन्त्रणमा लिए । झन्डै रातको ११ बजिसकेको थियो, तिनिहरुसँग ओकेटोके, हातहतियार तथा टर्चलाइटहरु पनि थिए । हामीलाई थाहा थियन तिनिहरु को थिए ? तिनिहरुकै निर्देशनमा हामी हिंड्न थाल्यौ । लाग्थ्यो, उनिहरु चाँही गोठाला हुन, हामी चाँही दिनभरी चरनमा चरेर सांझ आफ्नो बासस्थान गोठमा फर्केको पशु । एउटा सानो गोरेटो थियो शायद गरीब मुलुकका मानबरुपी पशुहरुलाई तसकरी गर्ने मुल गौंडा थियो त्यो । बाटो बिरायर हिंड्ने मानबरुपी पशुहरुलाई गोठालाले शाही बाटोमा ल्याउन लाठि लगाएको आवाज पनि बेलाबेलामा सुनिन्थ्यो । भोको पेट थकित शरीर र मलिन अनुहार लियर झन्डै १ घण्टाको हिडाइ पछी हामी एउटा ठुलो ओडारमा पुगेर बस्यौ । कता कता गाडीको आवाज आउन थाल्यो, रातको ठीक १२ बजी सकेको थियो अब केही समयमा नै हामीलाई लिनको लागि गाडी आउछ भन्ने आशामा थोरै भय पनि मन हल्का भयो गाडी आउने भयो भनेर तर केही क्षण पछी नै हामीलाई जस्ले त्यहा सम्म लिएर आयो तिनिहरु मध्य १ जनाले “स्लिप-स्लिप” भनेर अर्डर दिन थाल्यो । हामी रणभुल्लमा पर्यौ, ओडारमा सुत्नु पर्ने त्यो पनि राती ? घरबाट हिंड्ने बेलामा एउटा सानो टावल लिएर गएको थिए त्यही टावल ओछ्याएर झोला सिरानी लाएर रातभरी सुत्यौ । निन्द्रा त कहाँ लाग्नुर ? जसो रात बितायौ । हामी कहाँ छौ केही थाहा थिएन । बेला बेलामा गाडीको आवाज आएको सुनी नै रहन्थ्यो, गाडी चल्ने ठाउँ पुग्नको लागि धेरै छैन भन्ने अनुमान चाँही गरेका थियौ । बिहान उज्यालो भयो, वरिपरि पानी पनि छैन,सबै साथीहरु थकित देखिन्थे मैले अघिनै घाइते हुनु भएको कुरो गरेनी पँचथरतिरको दाई भनेर वहाँ पनि दुनियाँ देश खाएर बाँकी रहेको शेषलाई मलसिया पुर्याउन हिंडेको मान्छे सुती राखेको ठाउबाट जुरुक्क उठेर पिसाब फेर्न थाल्नु भयो साथै आफ्नै पिसाबले आफ्नै मुख धुनु थाल्नु भयो मेरो लागि नौलो भए पनि वहाँको लागि यो नौलो रहेनछ सबै जना साथीहरु उस्लाई आश्चर्यको भाबले हेर्न थाले मलाई चाँही कतकता घिन लागि रहेको थियो । बिहानको १० बज्यो कोही पनि आउँदैन, जङ्गलमा नै यसो घुम्न निस्केको जङ्गलको बिचमा कसैले खेती गर्दो रहेछ, सानो कटेरो थियो शायद खेती गर्दा मान्छेहरु बस्ने गर्छ क्यर त्यहां । जे होस मान्छे आउने जाने गरेको ठाउँ नै रहेछ हामी पुगेको ठाउँ । केराको झाङ्हरु र अन्नबालिहरुमा शायद जुनेलोहरु होला देख्दात आफ्नै गाउंमा नै जस्तो लाग्यो । कारीब २ बजे तिर २,४ जना मान्छेहरु चामल र माछा लिएर आए । अघिल्लो दिनदेखिको भोको पेत साह्रै मिठो मानेर खायौ । टिनको डिब्बामा भरेको माछा खाएको पनि मेरो जिबनको पहिलो अनुभब थियो त्यो । म त्यसै त माछामासु सँगै सती जान सक्ने मान्छे थपी थपी खाएं खाना खाइ सके पछी त्यो ठाउंमा गाडी आउछ भनेर ढुक्क थियौ हामीहरु तर दिनको पाँच बजेतिर हामीलाई हिडाइयो, हिडाइयो हैन हामी कुद्न पनि थाल्यौ ।

                  हामी ६० जनाको लस्कर जङ्गलमा उकालो-ओरालो, खोला-नाला तर्दै कुदाइयो । उनिहरुले त्यो जङ्गलको बिचमा कस्ले कहाँ सम्म लाने भनेर समायोजन गरेको हुदो रहेछ । बिच जङ्गलमा आए पछी अर्को मान्छे भेट भयो शायद उ त्यहा बांदर कुरेर बसेको हुनुपर्छ या त्यो पनि मानब तस्करिको शेयरदार हो हाम्रो खोजी नितिको बिषय थियन त्यो समयमा । उसले पनि केही पैसा लिय पछी फेरी उसले त्यस ठाउँबाट फेरी गाइड गर्न थाल्यो । हामी करिब ५ बजे देखी कुद्न थालेको कारीब ७ बजे सम्म पनि कुदिनै राखेको थियौ । आकाशमा शायद बोर्डर सुरक्षा हेलीकोप्टरहरु तथा जहाजहरु उडी नै राखेको थियो । जब जहाज हाम्रो माथि भएर उड्थ्यो, हामीलाई गाइडले सानो झाडि वा रुखको पोथ्रामा लुक्न लगाउथ्यो । करिब ४ घण्टाको लगातार हिडाइ र कुदाइ पछी हामीलाई एउटा सिरुघारिमा लगेर लुकाएर राखियो त्यो सिरुको घांस २ मान्छे भन्दा पनि अग्लो रहेछ, हामी खरायो बसे जस्तै गरेर लुक्यौ किनकी सिकारीहरु आकाशमा सिकारको खोजिमा फन्को मारी नै रहेको थियो । करिब १ घण्टा लुके पछी हामी तिस जना जतिलाई एउटा मिनी टाटामा राखी माथिबाट बर्षादी ओडाएर प्रिथ्बी राजामार्ग भएर भित्रिने जिउदो ममचाकै हालमा हामी पनि मलेसिया भित्रिने तरखरमा थियौ । साह्रै कस्ट थियो, सास फेर्न एकदमै गाह्रो भाई रहेको थियो, टुक्रुक्क बसाइ, दाँयाबाया चल्न पनि नहुने, त्यो कस्टकर २ घण्टाको यात्रा पछी हामी एउटा सानो काठको घरमा पुग्यौ । एकजना आएर हामीलाई गन्न थाले, हामीले वन, टु, थ्री गर्दै गन्न थाल्यौ ।

म नम्बर नौ म परे खुशी पनि भए किनकी मेरो लक्की नम्बर पनि नौ नै हो सम्झे खाना भाग लाउनको लागि हामीलाई गनिएको हुनुपर्छ । भोको पेट र थकित शरीरअले भोजनको अपेक्षाका आँखाहरु यताउता दौडौदै थियौ, हामी थाहै नपाई भसक्कै निदाएछौ । बिहान उठ्दामात्र थाहा भयो हामी त खानाको लागि हैन कतै जङ्गलमा हरायौ, टुट्यौ, झर्यौ कि भनेर पो गनिएको रहेछ मेरो लक्की नम्बर नौ प्रती पनि आस्था टुट्यो । घरबाट बाहिर निक्लिएर हेरे, सानो बस्ती थियो, भर्खर घाम झुल्की रहेको थियो । अब मलेसिया पुग्न कती समय लाग्छ ? हामी कहां छौ ? केही थाहा थिएन । मन अझै पनि आती रहेको थियो । अघिल्लो दिनको कस्टकर यात्राको झझल्कोले मन सम्हालिन सकिरहेको थिएन,मन एठन परेझै भइ रहेको थियो । मन छटपटाइ रहेको रहेको थियो ।

              मेरो जिउ पुरै कामी रहेको थियो । मलाई हार गुहार गरेर चिच्याऊन मन लागि रहेको थियो । मैले आफुलाई सहाराबिहिन भैई रहेको पाएको थिएं । मलाई कसैको सहायताको जरुरत छ भन्ने कुराको अनुभब भैइ रहेको कुराको कल्पनामा डुबिरहेकै थिए अचानक बाहिरबाट कोठाको घन्टिको आवाज आउछ, झसँग भएर ढोका खोल्छु त भुवन जि पो आईरहनु भएको रहेछ । मनमा आनन्द आयो । हतार हतार कम्प्युटर सट डाउन गर्छु र भन्छु, भुवन जि ! नेपाल चौतारीको यस अंकमा मेरो पनि स्मरण लेख छ, छाप्न पर्छ है ! भुवन जि मुसुक्क हासेर भन्नु भयो “नसकिने भो, अब नकुरा गरौ ।”